G.E.A.S.
Grupo de Estudo dos Animais Salvaxes
Augadana

Atlas de mamíferos de Galicia

Introducción

O coñecemento acerca das poboacións de mamíferos terrestres de Galicia é actualmente moi escaso e apenas actualizado. Os datos achega da distribución, fenoloxía e estado de conservación da maioría das especies son, en moitos casos, inexistentes. É por isto que desde GEAS (Grupo de Estudo dos Animais Salvaxes) suscitámonos a realización deste proxecto, a fin de proporcionar a científicos, xestores, conservacionistas, naturalistas e público interesado en xeral unha ferramenta de base coa que aproximarse ao coñecemento da mastofauna da comunidade. Un atlas de distribución é basicamente un documento onde se recolle cartograficamente a localización das citas dun grupo de especies determinado nunha rexión xeográfica concreta. Por outra banda, un anuario é unha recompilación de citas cuxo obxectivo principal é obter unha idea clara da fenoloxía e distribución das especies ao longo dos ciclos anuais e estacionais. O presente proxecto pretende abarcar ambas vertentes de estudo, a fin de proporcionar un documento que sirva non só como aproximación temporal á coroloxía das especies (como sería soamente un atlas), se non tamén como aproximación ao coñecemento dos eventos importantes nos ciclos vitais de devanditas especies (dispersión, reprodución, hibernación, migracións, etc.).   É importante reseñar que un atlas sempre é unha aproximación temporal á distribución das especies, que require ser revisado de forma case permanente, e suxeito sempre a ampliacións, principalmente porque está condicionado polo carácter dinámico e variable no tempo da estrutura espacial das poboacións.   Os mamíferos son un grupo difícil de observar e estudar, e, xa que logo, pouco coñecido. Como consecuencia disto, as citas que serven para elaborar un atlas sobre estas especies son de orixes diversas. Unha parte proceden de rastros, excrementos ou restos de alimentación; outras de animais cazados ou atropelados, e de moitos podemos atopar os seus restos en egagrópilas e excrementos dos seus depredadores.

Obxectivos

Os obxectivos científicos que se pretende abarcar co presente proxecto son os seguintes:

  1. Establecer na medida do posible a distribución espacial das especies de mamíferos presentes na comunidade.

  2. Establecer se pode haber variacións estacionais na distribución espacial das distintas especies.

  3. Describir e ubicar espazo temporalmente os principais fenómenos fenolóxicos (reprodución, dispersión, hibernación, etc.) das especies, así como comparalos co recollido na bibliografía, tanto referente a poboacións galegas como doutras áreas.

  4. Identificar posibles áreas e hábitats de especial interese para a conservación dos mamíferos en Galicia.

  5. Identificar áreas con problemas na conservación dos mamíferos, así como as posibles causas de devanditos problemas.

  6. A medio-longo prazo, establecer tendencias poboacionais das especies.

  7. Identificar variables climatolóxicas e de hábitat q afecten á distribución das especies.

Área xeográfica e período de estudo

O área xeográfica que inclúe o presente estudo comprende a totalidade do territorio continental de Galicia, así como as illas. Aínda que a nivel biolóxico os límites administrativos carecen de significado, son os máis frecuentes neste tipo de estudo por motivos loxísticos evidentes. Por isto decidimos incluír tamén os datos que se poidan obter correspondentes aos municipios limítrofes pertencentes a Portugal e ás Comunidades Autónomas de Asturias e Castela e León.

 En canto ao período de estudo, para evitar que o uso de datos antigos poida desvirtuar os resultados ou levar a conclusións incorrectas, consideramos como data límite o ano 1990. Incluiranse no proxecto as citas, información publicada e procedente de coleccións posterior a ese ano.

Estruturación das publicacións e prazos

O presente proxecto suscitouse como un traballo a catro anos. Durante este primeiro ano (2007) comezarase cos labores de estruturación do traballo, divulgación do proxecto entre os sectores profesionais e sociais interesados en colaborar no mesmo por medio da achega de datos, e coa recompilación de citas. Os dous próximos anos (2008-2009) serán de recompilación de citas, e, para rematar, en 2010 levarase a cabo o tratamento de datos e edición do Atlas. No entanto, o proceso de recompilación de citas seguirá aberto logo destes prazos, polo carácter dinámico xa sinalado deste tipo de publicación. Finalmente, espérase que a edición definitiva do primeiro Atlas poida estar terminada e impresa nos primeiros meses de 2011.

A publicación principal se estruturará cun capítulo por especie. Para a redacción dos textos achega de cada especie buscarase a colaboración de expertos en cada especie en concreto sempre que sexa posible, a fin de que toda a información reflectida teña o maior rigor científico. En cada capítulo aparecerá un mapa coa distribución actualizada cos datos recolleitos, así como información taxonómica, fenolóxica, morfolóxica e ecolóxica da especie en cuestión.

Por outra banda, cada ano dentro do período de traballo, poderase publicar un boletín ou anuario coas citas ou datos fenolóxicos ou de comportamento máis interesantes do ano anterior, ben como número especial da revista Myotis, editada por GEAS, ou ben como publicación independente.

É importante remarcar o carácter a longo prazo deste proxecto. A edición e publicación do Atlas definitivo en 2011 non debe significar o final do traballo, se non o punto de partida para preparar unha nova edición actualizada a partir de entón, a fin de ofrecer permanentemente información detallada e real sobre os mamíferos de Galicia.

Metodoloxía e formato das citas

As citas recolleranse nun formulario que se pode descargar desta páxina web, e enviaránse por correo electrónico a atlasmamgalicia@yahoo.es.

Os datos dos que debe constar cada cita son:

  1. Especie: Nome completo da especie ou abreviatura segundo táboa adxunta.

  2. Tipo de cita (captura, excrementos, egagrópilas, rastros, observación directa, cadáver ou outros, especificando exactamente o tipo de cita neste último caso).

  3. Lugar da cita: referido á toponimia do lugar concreto da cita.

  4. Municipio.

  5. Provincia.

  6. Localización exacta da cita: A localización da cita será preferiblemente, e sempre que sexa posible, con coordenadas GPS ou co código da cuadrícula UTM 1x1 correspondente. De todos os xeitos tamén son perfectamente válidos os datos que se refiran a UTM 10x10 se non é posible unha maior precisión.

  7. Hábitat. Son apreciables os datos referentes ao tipo de hábitat, vexetación, etcétera.

  8. Observacións. Neste apartado anotaranse todos os datos achega da cita que o observador considere relevantes.

Ademais de todos estes datos sobre as citas, en cada envío incluiranse os datos persoais dos observadores, isto é: nome e apelidos, dirección, código postal, teléfono e dirección de correo electrónico, a fin de poder contactar con eles en caso de ser necesario comprobar algunha cita ou pedir máis detalles sobre algún dato en concreto.
 Cabo resaltar que é igualmente interesante a información sobre todas as especies de mamíferos. Convén ata insistir nas especies máis xeralistas ou de máis ampla distribución por toda o área de estudo, como raposos, ratas ou coellos, xa que en moitas ocasións tense moita máis información de especies máis raras, escasas ou con distribucións restrinxidas.

Situación do proxecto

O proxecto está actualmente en funcionamento. Podedes solicitar máis información escribindo a geasmail@yahoo.es.